جشنواره فیلم فجر در نیمه راه؛ روز پنجم، روز صراحت، گفتوگو و تثبیت مواضع
با پایان پنجمین روز از برگزاری چهلوچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر، این رویداد سینمایی مهم کشور به نقطهای تعیینکننده از مسیر خود رسید؛ نقطهای که نهتنها نیمی از فیلمهای بخش مسابقه به نمایش درآمدهاند، بلکه فضای کلی جشنواره نیز از حالت احتیاط روزهای ابتدایی فاصله گرفته و وارد مرحلهای جدیتر از ارزیابی، تحلیل و موضعگیری شده است. روز پنجم جشنواره را میتوان یکی از روزهای پرخبر، پرحاشیه و در عین حال معنادار این دوره دانست؛ روزی که هم فیلمها دیده شدند و هم حرفهای مهمی در نشستهای رسانهای به زبان آمد.
تا پایان این روز، ۱۵ فیلم از آثار حاضر در بخش «سودای سیمرغ» در پردیس سینمایی ملت برای اصحاب رسانه، منتقدان و خبرنگاران به نمایش درآمده است. این عدد، تقریباً نیمی از آثار حاضر در مهمترین بخش رقابتی جشنواره را شامل میشود و به همین دلیل، حالا میتوان با نگاهی دقیقتر به حالوهوای کلی جشنواره، کیفیت آثار و مسیر احتمالی رقابت برای سیمرغها پرداخت. واکنشها به فیلمها، چه در فضای رسانهای و چه در گفتوگوهای غیررسمی میان منتقدان، نشان میدهد که جشنواره امسال دستکم از نظر تنوع نگاهها و تفاوت جهانبینی فیلمسازان، حرفهای قابلتوجهی برای گفتن دارد.
در کنار نمایش فیلمها، نشستهای رسانهای نیز نقش مهمی در شکلدهی به فضای جشنواره ایفا کردهاند. این نشستها که در پردیس ملت برگزار میشوند، به محلی برای گفتوگوی مستقیم فیلمسازان با رسانهها تبدیل شدهاند؛ جایی که نهتنها درباره جزئیات فنی و محتوایی آثار صحبت میشود، بلکه مواضع، دغدغهها و حتی اختلافنظرهای جدی درباره وضعیت سینمای ایران نیز به صراحت مطرح میشود. همین مسئله باعث شده کاخ رسانه جشنواره در روز پنجم، شلوغتر، پرتنشتر و در عین حال زندهتر از روزهای قبل به نظر برسد.
پنجمین روز جشنواره چهلوچهارم با عید سعید نیمه شعبان و میلاد حضرت ولیعصر(عج) همزمان شد؛ تقارنی که حالوهوایی متفاوت به فضای پردیس سینمایی ملت بخشید. برگزارکنندگان جشنواره با تدارک پذیرایی ویژه از مهمانان، تلاش کردند فضای کاخ رسانه را از همان ساعات ابتدایی روز، رنگوبویی عیدانه بدهند. این اقدام هرچند ساده به نظر میرسید، اما در عمل توانست فضای رسمی و گاه خشک جشنواره را تا حدی تلطیف کند و حس بهتری به اهالی رسانه منتقل کند.
در بخش نمایش فیلمها، سه اثر «مارون»، «دختر پریخانوم» و «زندهشور» در روز پنجم برای نخستینبار در جشنواره فیلم فجر رونمایی شدند. هر سه فیلم با توجه به سوابق سازندگانشان، پیش از اکران نیز کنجکاویهایی را در میان خبرنگاران و منتقدان برانگیخته بودند، اما در این میان، «دختر پریخانوم» و «زندهشور» توجه بیشتری را به خود جلب کردند و سالنهای اکران شلوغتری داشتند.
فیلم «دختر پریخانوم» تازهترین ساخته علیرضا معتمدی، به پشتوانه تجربههای قبلی این فیلمساز در جشنواره فیلم فجر، از جمله آثاری بود که نگاهها را به سمت خود کشاند. معتمدی که پیشتر نیز با آثارش نشان داده دغدغههای اجتماعی و انسانی برایش در اولویت قرار دارد، بار دیگر تلاش کرده روایت شخصی خود از جهان پیرامون را به تصویر بکشد. واکنشها به این فیلم پس از اکران، متنوع و گاه متضاد بود؛ از تحسین نگاه متفاوت کارگردان گرفته تا نقدهایی درباره ریتم و روایت.
«زندهشور» به کارگردانی کاظم دانشی نیز از دیگر فیلمهای بحثبرانگیز روز پنجم بود. دانشی که در دورههای پیشین جشنواره نیز حضور داشته، این بار با فیلمی تازه به فجر آمده و تلاش کرده بار دیگر جایگاه خود را در میان فیلمسازان جوان اما جدی سینمای ایران تثبیت کند. این فیلم نیز پس از نمایش، با بازخوردهای متفاوتی مواجه شد و بحثهای مختلفی را در میان اهالی رسانه به راه انداخت.
با این حال، آنچه بیش از خود فیلمها در روز پنجم جشنواره در مرکز توجه قرار گرفت، اظهارات صریح علیرضا معتمدی و کاظم دانشی در نشستهای رسانهای پس از اکران آثارشان بود. این دو فیلمساز، بدون تعارف و با شفافیت، از انتخاب خود برای حضور در جشنواره فیلم فجر دفاع کردند و درباره اهمیت ایستادن پای سینمای ایران سخن گفتند. صحبتهای آنها در شرایطی مطرح شد که در سالهای اخیر، موضوع تحریم جشنواره فیلم فجر از سوی برخی سینماگران و فعالان فرهنگی، به یکی از بحثهای داغ فضای سینمایی کشور تبدیل شده است.
معتمدی و دانشی در نشستهای خود تأکید کردند که جشنواره فیلم فجر، فارغ از تمام نقدها و کاستیها، همچنان یکی از مهمترین بسترهای نمایش و گفتوگو درباره سینمای ایران است و حذف یا نادیده گرفتن آن، کمکی به بهبود وضعیت سینما نمیکند. این مواضع صریح، واکنشهای مختلفی را در فضای رسانهای به همراه داشت و باعث شد نام این دو فیلمساز، فراتر از کیفیت آثارشان، در کانون توجه قرار بگیرد.
با کنار هم قرار دادن این اتفاقات، حالا میتوان گفت پس از چهرههایی مانند محمدحسین مهدویان و بابک خواجهپاشا، نسل تازهای از کارگردانان سینمای ایران نیز با صراحت بیشتری درباره نسبت خود با جشنواره فیلم فجر سخن میگویند. آنها از تریبون نشستهای رسانهای جشنواره استفاده میکنند تا نهتنها از فیلمهایشان دفاع کنند، بلکه دیدگاههای خود درباره شرایط کلی سینمای ایران، نقش جشنوارهها و مسئولیت فیلمسازان را نیز مطرح کنند.
در کنار فیلمهای بخش «سودای سیمرغ»، پنجمین روز جشنواره همچنان شاهد اکران آثار مستند و فیلمهای کوتاه در سالن شماره ۳ پردیس سینمایی ملت بود. این بخش که معمولاً کمتر در کانون توجه رسانههای عمومی قرار میگیرد، امسال نیز مخاطبان خاص خود را دارد و علاقهمندان سینمای مستند و کوتاه، با جدیت برنامههای آن را دنبال میکنند. حضور این آثار در کنار فیلمهای بلند داستانی، تنوع قابلتوجهی به برنامههای جشنواره بخشیده و نشان میدهد فجر همچنان تلاش دارد ویترینی از گونههای مختلف سینمایی باشد.
در مجموع، پنجمین روز از برگزاری چهلوچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر را میتوان روزی دانست که جشنواره بهتدریج وارد فاز اصلی خود شده است؛ فازی که در آن، هم فیلمها جدیتر قضاوت میشوند و هم مواضع سینماگران با شفافیت بیشتری بیان میشود. با عبور از نیمه راه، حالا انتظار میرود روزهای آینده جشنواره، پرخبرتر، پرچالشتر و تعیینکنندهتر از روزهای ابتدایی باشد؛ روزهایی که نهتنها سرنوشت سیمرغها، بلکه تصویر کلیتری از حالوهوای امروز سینمای ایران را روشنتر خواهد کرد.